Sep 172019
 

Roedd Phil Routledge, hyd nes ei ymddeoliad diweddar yn gynharach eleni, yn Gyfarwyddwr Clinigol Sefydlu Canolfan Therapiwteg a Thocsicoleg Cymru Gyfan (AWTTC) yn Ysbyty Athrofaol Llandochau. Mae AWTTC yn darparu cefnogaeth broffesiynol i AWMSG yn eu nod i helpu cael y canlyniadau gorau posibl o feddyginiaethau ar gyfer pobl Cymru. Mae bellach yn aelod o’r Bwrdd Rheoli Rhaglen Diogelwch Meddyginiaethau.

Ym mis Mehefin 2017, daeth Syr Liam Donaldson, cennad Cyfarwyddwr Cyffredinol Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) ar ddiogelwch cleifion, i Gymru i gyflwyno pedwaredd Ddarlith Goffa Felicity Newton-Savage*, o’r enw “Medication and its Use; a Priority for Patient Safety”, yng nghynhadledd pen-blwydd Grŵp Strategaeth Meddyginiaethau Cymru Gyfan (AWMSG) yn 15 oed. Soniodd fod WHO, ond tri mis yn flaenorol, wedi lansio ei drydedd her diogelwch cleifion byd-eang, Medication Without Harm, yn Bonn. Y ddwy her flaenorol oedd Clean Care is Safer Care yn 2005 a Safe Surgery Saves Lives yn 2008. Mae pwysigrwydd hanfodol yr holl agweddau hyn ar ddiogelwch cleifion bellach yn mynd i gael ei gydnabod yn rhyngwladol yn y penderfyniad yn gynharach eleni gan 72ain Cynulliad Iechyd y Byd, sef fforwm llywodraethu  WHO, i bennu 17 Medi bob blwyddyn yn Ddiwrnod Diogelwch Cleifion y Byd (1). Thema’r diwrnod yw “Diogelwch cleifion: blaenoriaeth iechyd fyd-eang”, a’r slogan cysylltiedig yw “Siarad dros ddiogelwch cleifion.”

Mae diogelwch meddyginiaethau’n agwedd hynod bwysig o ddiogelwch cleifion ac mae WHO wedi cytuno mai nod Medication Without Harm fydd lleihau niwed difrifol, osgoadwy sy’n gysylltiedig â meddyginiaethau o 50% dros 5 mlynedd, yn fyd-eang. Maen nhw wedi amlygu pedwar parth allweddol sy’n gysylltiedig â’r her – cleifion a’r cyhoedd, meddyginiaethau, gweithwyr gofal iechyd proffesiynol a systemau/arferion meddyginiaethau. O fewn y parthau hyn, maen nhw wedi dewis canolbwyntio ar dri maes gweithredu allweddol – polyfferylliaeth, sefyllfaoedd risg uchel a phontio gofal. Mae WHO wedi cyhoeddi tri adroddiad technegol yn ddiweddar sy’n ymwneud â’r meysydd gweithredu hyn (2).

Polyfferylliaeth yw’r defnydd cydamserol o feddyginiaethau lluosog (h.y. mwy nag un). Er nad oes unrhyw ddiffiniad safonol, caiff polyfferylliaeth ei ddisgrifio’n aml fel y drefn o ddefnyddio pump neu fwy o feddyginiaethau, er bod hyn yn cynnwys meddyginiaethau dros y cownter, presgripsiwn a/neu feddyginiaethau traddodiadol a chyflenwol (3).  Gall polyfferylliaeth fod yn briodol mewn rhai achosion, ond gall hefyd fod yn amhriodol os caiff un neu fwy o feddyginiaethau eu rhagnodi, nad oes eu hangen mwyach. Mae Canllaw Polyfferylliaeth AWMSG wedi cynhyrchu cyfres o bolisïau i gefnogi rheoli polyfferylliaeth, gan gynnwys dadragnodi (stopio meddyginiaethau) pan ei fod yn briodol yn glinigol (4).

Pontio gofal (2) yw’r “pwyntiau amrywiol lle mae claf yn symud i, neu’n dychwelyd o, leoliad ffisegol penodol neu’n gwneud cysylltiad â gweithiwr iechyd proffesiynol at ddibenion derbyn gofal iechyd. Mae hyn yn cynnwys pontio rhwng y cartref, ysbytai, lleoliadau gofal preswyl ac ymgynghoriadau â darparwyr gofal iechyd gwahanol mewn cyfleusterau cleifion allanol” (5). Er efallai y byddant yn arwain at amgylchiadau lle gall gwallau ddigwydd o ran meddyginiaethau, yn enwedig os nad yw’r cyfathrebu’n ddigonol, maen nhw hefyd yn darparu cyfleoedd i ddefnyddio adnoddau fel Polisi Cysoni Meddyginiaethau Amlddisgyblaethol AWMSG (6) ac adolygiad o feddyginiaethau sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn.

Sefyllfaoedd Risg Uchel (2) yw’r amgylchiadau hynny sy’n gysylltiedig â risg sylweddol o niwed sy’n gysylltiedig â meddyginiaethau, naill ai yn sgil ffactorau meddyginiaethau, ffactorau darparwyr a chleifion, neu ffactorau systemau (e.e. yr amgylchedd gwaith) neu gyfuniad o’r rhain yn gweithio gyda’i gilydd. Mae canllaw polyfferylliaeth Cymru gyfan (4) yn canolbwyntio ar yr unigolyn hŷn, bregus, mewn perygl, ac ar rai o’r meddyginiaethau risg uchel (rhybudd uchel) a amlygir yn adroddiad technegol WHO. Mae adnoddau ar wahân ar feddyginiaethau risg uchel (rhybudd uchel) penodol, fel gwrthgeulyddion a opioidiau (gan gynnwys tramadol) ar gael ar wefan AWMSG hefyd.

Yn gynharach eleni,  comisiynodd Andrew Evans, Prif Swyddog Fferyllol Cymru, 1000 o Fywydau i ddatblygu Rhaglen Diogelwch Meddyginiaethau Cymru genedlaethol mewn ymateb i ‘Cymru Iachach’ a ‘Meddyginiaeth Heb Niwed’. Mae Paul Gimson, Arweinydd Rhaglen Gofal Sylfaenol a Diogelwch Meddyginiaethau yn 1000 o Fywydau – Gwasanaeth Gwella/ Gwelliant Cymru, yn arwain datblygu rhaglen newydd, Diogelwch Meddyginiaethau Cymru.

Ar y Diwrnod Diogelwch Cleifion y Byd cyntaf, mae Paul yn gofyn i weithwyr gofal iechyd proffesiynol yng Nghymru amlygu mentrau sydd wedi cael eu cynllunio, neu sydd eisoes ar waith, ym maes diogelwch meddyginiaethau ledled Cymru. Mae rhai o’r meysydd hyn (e.e. dadragnodi mewn meddygfeydd a lleihau meddyginiaethau gwrthgolinerig (7)) eisoes wedi cael eu cyflwyno i gynulleidfa ehangach mewn diwrnodau arfer gorau blynyddol  blaenorol AWTTC a drefnwyd gan Uned Cymorth Rhagnodi Dadansoddol Cymru (WAPSU) AWTTC, ond rwy’n ymwybodol bod nifer mwy o enghreifftiau o arfer gorau ym maes diogelwch meddyginiaethau ledled Cymru, y gallwn ni gyd ddysgu ohonynt.  Bydd amrywiaeth o’r prosiectau a dderbyniwyd yna’n cael eu trafod mewn dosbarth meistr Diogelwch Meddyginiaethau arbennig ar 26 Tachwedd 2019. Anfonwch fanylion eich prosiect at Paul.Gimson@wales.nhs.uk erbyn 18 Hydref 2019.

*Y diweddar Felicity Newton Savage oedd Cyfarwyddwr cyntaf Canolfan Adnoddau Meddyginiaethau Cymru (WeMeReC), sydd bellach yn rhan o AWTTC. Roedd yn gyfryngol o ran datblygu cynhyrchion a oedd yn unigryw i WeMeReC, sy’n cael eu parchu a’u gwerthfawrogi’n fawr gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol yng Nghymru a thu hwnt.

Geirda/ Dolenni

  1. World Health Organization: World Patient Safety Day https://www.who.int/campaigns/world-patient-safety-day/2019 .(accessed 29/08/2019)
  2. World Health Organization. Medication safety in key action areas, World Health Organization 2019. https://www.who.int/patientsafety/medication-safety/technical-reports/en/ (accessed 29/08 2019)
  3. Masnoon N et al. What is polypharmacy? A systematic review of definitions. BMC Geriatr. 2017; 17: 230 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5635569/ (accessed 02/09/2019)
  4. All Wales Medicines Strategy Group. Polypharmacy guidance http://www.awmsg.org/awmsgonline/app/sitesearch?execution=e2s1 (accessed 29/08/2019)
  5. Transitions of Care: Technical Series on Safer Primary Care. Geneva: World Health Organization; 2016. http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/252272/9789241511599-eng.pdf?sequence (accessed 29/08/2019)
  6. All Wales Medicines Strategy Group. All Wales Multidisciplinary Medicines Reconciliation Policy http://www.awmsg.org/docs/awmsg/medman/All%20Wales%20Multidisciplinary%20Medicines%20Reconciliation%20Policy.pdf (accessed 02/09/2019)
  7. All Wales Therapeutics and Toxicology Centre: Best Practice Day 2018.https://www.awttc.org/news/best-practice-day-2018 (accessed 02/09/2019)

 Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

(required)

(required)