Sep 132016
 

tdg-tronY tro cyntaf i mi weld neu glywed am Sepsis oedd ar dystysgrif marwolaeth. Tystysgrif marwolaeth fy mrawd oedd hi. Dw i’n cofio craffu dros fwrdd y cofrestrydd ar y gair bach wrth ymyl “prif achos marwolaeth”. Doedd yn golygu dim i mi.

Mark oedd…yw…fy mrawd. Roedd yn 41 oed, yn briod a chando ferch 3 oed. Roedd ganddo deulu a dyfodol.

Am hanner dydd, ddydd Mawrth 31 Mai 2012, cerddodd Mark i mewn i’r Uned Damweiniau ac Achosion Brys (Llundain) gyda phoenau yn ei stumog. Erbyn 17.15pm roedd wedi cael ataliad ar y galon. Erbyn 19.00 roedd ar beiriant anadlu gyda siawns o 50% y byddai’n goroesi. Erbyn 01.00 ddydd Gwener 1 Mehefin roedd ei arennau wedi methu, roedd ei siawns o oroesi wedi lleihau ac roedd ei deulu ar yr M4 ar ôl derbyn yr alwad ffôn nad oes neb ei heisiau. Drannoeth roedd ei galon yn rhy wan i gael dialysis. Rydym yn gwybod nawr ei fod mewn sioc sepsis. Methiant nifer o organau. Brwydrodd yn galed ar ei ddiwrnod olaf fel y gwnaeth holl staff yr Uned Therapi Dwys. Rhoddodd bawb bopeth o fewn eu gallu, ond sepsis a enillodd y dydd. Bu farw’n dawel amser cinio ddydd Sadwrn 2 Mehefin.

Doedden ni ddim yn credu sut roedd hyn wedi digwydd. Byg stumog oedd ganddo. Sut gallen ni fod wedi colli mab, brawd, gŵr, a Sophie ei thad? Wel, yr hyn rwy’n ei wybod nawr nad oeddwn i’n ei wybod ar y pryd yw ei fod yn gallu digwydd, a’i fod yn digwydd yn rhy aml o lawer. Yn wir mae’n digwydd 44,000 gwaith y flwyddyn yn y DU. 2,200 gwaith yng Nghymru. Roeddwn i’n meddwl ein bod ni’n un mewn miliwn. Ond doedden ni ddim.

Mae sepsis yn salwch sy’n cael ei ddisgrifio fel damwain car. Nid yw’n gwahaniaethu a gall effeithio ar unrhyw un. Mae’n lladd traean o’r bobl y mae’n eu cyffwrdd . Mae hynny’n fwy na chanser y fron, y coluddyn a’r prostad gyda’i gilydd. Mae’n syfrdanol yn tydi? A wyddoch chi beth arall sy’n syfrdanol? Os caiff ei ganfod yn gynnar, mae modd ei drin a’i atal.

Mae’n deg dweud bod sepsis wedi newid fy mywyd. Mae’n gwneud hynny i fywydau.

Ychydig ar ôl i Mark farw mi wnes i gwrdd â Ron Daniels o Ymddiriedolaeth Sepsis y Deyrnas Unedig a dechreuais godi ymwybyddiaeth yng Nghymru. Rwyf nawr yn Gyfarwyddwr Gweithredol Ymddiriedolaeth Sepsis yng Nghymru. Rwyf wedi cwrdd â Gweinidogion, wedi seiclo o Orllewin Cymru i San Steffan i godi arian, rwy’n siarad mewn ysgolion, mewn ysbytai, gyda phobl mewn siopau ac ar fysiau. Rydym wedi cynnwys Llywodraeth Cymru yn ein gwaith, ac mae grŵp hollbleidiol wedi ei sefydlu. Mae pobl yn gwrando.

Rydw innau’n gwrando hefyd;  ar oroeswyr a sut maen nhw wedi brwydro ar ôl sepsis, ac i’r rhai sydd wedi cael profedigaeth a sut maent hwythau hefyd yn brwydro.

Ymwybyddiaeth ac addysg yw popeth. Mae angen i bobl wybod beth yw sepsis a’r hyn y mae’n gallu ei wneud. Rydym angen cyrraedd pwynt ble mae’r cyhoedd a gweithwyr iechyd proffesiynol fel ei gilydd yn meddwl am sepsis ac yn ei adnabod. Mae angen iddyn nhw ei weld yn dod  oherwydd mae’n cuddio’n dda. Fel y dywedodd Mohamed Ali, “Ni all ei ddwylo daro’r hyn na all ei lygaid ei weld”. Yn eironig iawn, bu yntau farw o sepsis yn ddiweddar.

Rwyf wedi cael cymorth ar hyd y daith gan bobl hyfryd o fewn y maes gofal iechyd a’r tu allan iddo. Rwy’n aelod o grŵp llywio RRAILS. O ganlyniad, rwyf wedi gweld drosof fi fy hun y gwaith anhygoel o galed a wneir gan staff ymroddedig GIG Cymru  sydd wedi hymrwymo i wella ymarfer er mwyn gwella canlyniadau. Mae’r rhaglen yn gwneud gwaith da o ran ymdrechu i addysgu staff GIG Cymru ar sepsis. Rydym ni oll eisiau’r un peth.

Rydym hyd yn oed wedi ennill gwobr! Roedd yn wych bod Cynghrair Sepsis y Byd wedi cydnabod a gwobrwyo GIG Cymru am ei fentrau codi ymwybyddiaeth a’i fentrau addysgol.

Ond..

Ni allwn fforddio colli momentwm. Ni allwn orffwys ar ein rhwyfau. Dylem ddathlu’r hyn sydd wedi ei wneud hyd yma, ymfalchïo yn hynny ond hefyd parhau i herio a hyrwyddo yr hyn sydd angen ei wneud . I mi, mae’n rhaid cael ymdrech ar y cyd o’r Gymuned i’r Cabinet. Mae angen iaith gyffredin arnom ar gyfer cleifion ac ymarfer. Mae angen llwybr ar gleifion, llwybr Cymru Gyfan. Os byddwn yn siarad am sepsis yn yr un ffordd, gallwn feddwl am sepsis yn yr un ffordd. Mae’n dod â ni ynghyd ac fel y dywedwn yma yng Nghymru “gorau chwarae, cyd chwarae”.

Ydych chi eisiau bod yn rhan?

@TCTRON

terence@sepsistrust.org

https://www.justgiving.com/fundraising/cycle4sepsis16